Ubuntu Server Nasıl Kurulur? 24.04 LTS Kurulum Rehberi

Ubuntu Server kurulumu, üzerine ne inşa edeceğinizden bağımsız olarak hep aynı dört kararla başlar: donanımı doğru boyutlandırmak, ağı sabitlemek, diski geleceği düşünerek bölmek ve uzaktan erişimi ilk günden açmak. Bu rehber 24.04 LTS sürümünü baştan sona kurar ve her ekranda neden o seçeneğin işaretlendiğini anlatır.

Sunucu kurmak bina yapmaya benzer, ve kurulum sihirbazı size zemin etüdünü sorar. Ekranların çoğu birkaç saniyede geçilir, ama iki tanesi yıllar sonra geri döner: diski nasıl böldüğünüz ve ağı nasıl yapılandırdığınız. Bu ikisi yanlışsa sistem yine de çalışır; sorun, kapasiteyi büyütmeniz gerektiği gün veya sunucunun adresi bir sabah değiştiğinde ortaya çıkar.

Aşağıdaki adımlar gerçek bir kurulumdan alınmıştır. Ekran görüntülerindeki sunucu adı ve kullanıcı adı, bu kurulumun bir GLPI sunucusu hazırlamak için yapılmış olmasından geliyor; siz kendi sunucunuzun rolüne uygun isimleri kullanacaksınız.

Ubuntu Server Donanım Gereksinimleri

Kuruluma başlamadan önce aşağıdakilerin hazır olması gerekir:

1. Sunucu: Fiziksel veya sanal fark etmez. VMware, Proxmox veya Hyper-V üzerinde bir sanal makine tercih edilir; yedekleme ve kaynak yönetimi açısından daha esnektir.
2. Ubuntu Server 24.04 LTS: 2029’a kadar güvenlik güncellemesi alan kararlı bir sürüm. İndirme linki
3. Statik IP adresi: Sunucunun ağda sabit bir adresi olması gerekir; aksi hâlde her yeniden başlatmada GLPI arayüzüne erişim adresi değişebilir.
4. SSH istemcisi: Sunucuyu uzaktan yönetmek için PuTTY veya benzeri bir terminal uygulaması.

Bu değerler işletim sisteminin kendisi içindir. Üzerine kuracağınız uygulama kendi gereksinimini ekler: bir veritabanı sunucusu RAM’i, bir dosya sunucusu diski, bir log toplayıcı ise ikisini birden zorlar. Boyutlandırmayı sunucunun rolüne göre yapın, işletim sistemine göre değil.

Ubuntu Server Kurulum Adımları

Kurulum sihirbazı yaklaşık on beş ekrandan oluşur ve bunların çoğu birkaç saniyede geçilir. Aşağıda hepsini sırayla göreceksiniz, ama şimdiden bilin: gerçekten düşünmeniz gereken yalnızca dört tanesi var, o dördü de disk, ağ, kullanıcı ve SSH ekranları.

Kurulum Medyası ve Dil Ayarları

İlk dört ekran hazırlık aşamasıdır: sistemi kurulum medyasından başlatmak, arayüz dilini ve klavye düzenini seçmek. Bunlar kurulumdan sonra da değiştirilebilir, tek istisna klavye düzenidir; onu yanlış seçerseniz terminalde karakter aramakla vakit kaybedersiniz.

Bu ekranı bir binanın temeli atılmadan önceki zemin etüdü gibi düşünebilirsiniz. Sunucumuzun hangi işletim sistemiyle ayağa kalkacağını seçtiğimiz bu an, projemizin istikrarı için ilk adımdır.

Kurulum Tipi: Standart mı, Minimized mı?

Bu ekran temelin ne kadar geniş atılacağını belirler. Standart kurulum, sistem yönetiminde sık kullanılan araçları hazır getirir; minimized sürüm ise yalnız çekirdeği kurar ve gerisini size bırakır. Kazandığınız birkaç yüz megabayt, ilk sorun giderme seansında bu komut da mı yok diyerek kaybedeceğiniz zamanı karşılamaz. Kaynak kısıtı gerçekten kritik değilse veya sunucu imajını otomasyonla üretmiyorsanız standart seçenekle ilerleyin.

Ağ Yapılandırması: Statik IP, Proxy ve Ayna Sunucu

Sunucunun ağdaki adresi, binanın kapı numarasıdır. Kapı numarası her ay değişen bir binaya kimse gelemez; bu yüzden kurulumun bu adımında DHCP’yi bırakıp adresi elle sabitliyoruz.

Proxy alanı çoğu kurulumda boş geçilir. Bankacılık veya savunma sanayi gibi internet erişimi kısıtlanmış ağlarda ise bu alan, paket yöneticisinin dışarıya açılan tek kapısıdır; boş bırakılırsa kurulum güncelleme adımında takılır ve sebebi kolay anlaşılmaz.

Ayna sunucu seçimi kurulum hızından çok, kurulumdan sonraki her apt işleminin hızını belirler. Uzak bir coğrafyadaki ayna, tek bir paket kurulumunu dakikalara yayabilir. Sihirbazın kendi önerdiği adresi kabul etmek genellikle doğru karardır; malzemeyi en yakın depodan çekmek gibi.

Disk Yapılandırması ve LVM Kararı

Buradan sonrası temelin kendisi. Disk düzeni, kurulumda verdiğiniz ve sonradan değiştirmesi en pahalı olan karardır: yanlış kurgulanmış bir disk, kapasite yetmediği gün çoğu zaman sistemi yeniden kurmak anlamına gelir.

Özet tablodaki düzen, Ubuntu’nun önerdiği standart yerleşimdir: diskin büyük bölümü kök dizine ayrılır, açılış için ayrı bir bölüm oluşturulur. Çoğu sunucu için bu düzen olduğu gibi kabul edilir.

Kullanıcı Hesabı, SSH ve Kurulumun Tamamlanması

Dosyalar kopyalanırken sihirbaz son üç soruyu sorar: destek aboneliği, sunucunun kimliği ve uzaktan erişim. Üçüncüsü, atlanması en pahalıya patlayan sorudur.

Ubuntu Pro’nun asıl getirisi, ana depoların dışında kalan universe paketleri için de güvenlik yaması almak ve destek süresini on yıla uzatmaktır. İnternete açık veya uyumluluk denetimine giren sunucularda bu fark ciddidir. Kişisel kullanımda beş makineye kadar ücretsizdir. Bu kurulumda Skip for now ile geçtik; abonelik sonradan da etkinleştirilebilir, kararı kurulum anında vermek zorunda değilsiniz.

Sunucu adını rolüne göre verin: glpi-server, dc01, ntp01 gibi isimler, aynı anda üç terminal açıkken hangi makinede olduğunuzu anında söyler. sunucu1 gibi isimler ise altı ay sonra kimseye bir şey ifade etmez. Kullanıcı adı olarak root giremezsiniz; Ubuntu yönetici işlerini sudo üzerinden yürütür ve bu bilinçli bir güvenlik tercihidir.

Erişim açıldıktan sonraki adım sıkılaştırmadır: parola yerine SSH anahtarı kullanmak ve erişimi belirli kaynak adreslerle sınırlamak. Bu rehberin kapsamı dışında ama kurulumdan hemen sonra sıraya alınmalı.

Snap paketleri hızlı kurulum sağlar ama sürüm ve güncelleme döngüsünü kendi kontrolüne alır. Sunucu bileşenlerini kurulumdan sonra apt ile tek tek kurmak, hangi sürümün ne zaman değişeceğine sizin karar vermenizi sağlar. Bu ekranı boş geçin.

Yeniden başlatma, iskelenin söküldüğü andır: geçici kurulum dosyaları temizlenir ve sistem artık kendi diskinden, sizin verdiğiniz yapılandırmayla açılır. Kurulum medyasını çıkarmayı unutmayın, aksi halde makine tekrar sihirbaza düşer.

Kurulum Sonrası İlk Kontroller

Sunucu yeniden başladıktan sonra şunları doğrulamadan kuruluma “bitti” demeyin. İlki erişim: SSH ile bağlanabiliyor musunuz? Kurulum sırasında OpenSSH’i işaretlediyseniz sunucu ilk açılışta bağlantı kabul eder, etmiyorsa sorun ağ yapılandırmasındadır.

ip a
systemctl is-active ssh

İkincisi adresin gerçekten sabit olduğu. Statik IP verdiğinizi sanıp DHCP’de kalmak yaygın bir durumdur ve fark edilmesi haftalar alır; belirti, sunucunun bir sabah başka bir adrese taşınmış olmasıdır. Yönlendirme tablosunda adresin static olarak işaretlendiğini görmelisiniz:

ip r | grep default

Üçüncüsü güncellik. Kurulum medyası ne kadar yeni olursa olsun, yayınlandığı günden bu yana güvenlik yamaları çıkmıştır:

sudo apt update && sudo apt upgrade

Dördüncüsü ve en çok atlananı: diskin tamamı gerçekten kullanımda mı? LVM’i işaretleyerek kurduysanız Ubuntu’nun rehberli kurulumu birim grubunun tamamını kök bölüme vermez, önemli bir kısmını tahsis edilmemiş bırakır. Sebebi makul (ileride snapshot ya da yeni bir mantıksal birim için yer bırakmak) ama sonucu şaşırtıcıdır: 20 GB disk verdiğiniz sunucuda df size 10 GB gösterir.

lsblk
sudo vgs

vgs çıktısındaki VFree sütunu sıfırdan büyükse, o kadar alan boşta duruyor demektir:

  VG        #PV #LV #SN Attr   VSize  VFree
  ubuntu-vg   1   1   0 wz--n- 18.22g 8.22g

Boştaki alanı kök bölüme eklemek tek komuttur ve sistem çalışırken yapılır; -r bayrağı dosya sistemini de birlikte büyütür:

sudo lvextend -r -l +100%FREE /dev/ubuntu-vg/ubuntu-lv

Beşincisi saat, ve buradaki tuzak diğerlerinden sinsi: ekran size her şeyin yolunda olduğunu söyler. Taze kurulmuş bir sunucuda timedatectl çıktısı şuna benzer ve iki satırı da yeşildir:

System clock synchronized: yes
              NTP service: active

Buradan çıkan sonuç “saat doğru” değildir. Yalnızca “bir yerden saat alıyor” demektir. Hangi yerden aldığını göstermez. Onu ayrı sormak gerekiyor:

timedatectl show-timesync --property=SystemNTPServers --property=ServerName

Bu sunucuda çıktı şuydu:

SystemNTPServers=
ServerName=2a02:ff0:262:bcfe::1

İlk satır boş, yani yapılandırmada tanımlı hiçbir sunucu yok. İkinci satırdaki adres ise modemin adresi: sunucu saatini DHCP ile eline geçen kaynaktan alıyor. Kimse bu kaynağı seçmedi, kimse onaylamadı, ve ekran yine de yeşil.

Kurumsal ağda saat kaynağı bilinçli seçilir; hele bir Active Directory ya da log arşivi varsa zorunludur. Ubuntu’da kaynağı sabitlemek /etc/systemd/timesyncd.conf dosyasına tek satır eklemekle olur:

sudo nano /etc/systemd/timesyncd.conf

Dosyayı açtığınızda içindeki satırların neredeyse tamamının başında # göreceksiniz. Başında # olan satır kapalıdır, sistem onu okumaz; oradaki liste size hangi ayarların yazılabileceğini gösteren bir hatırlatmadır. [Time] başlığı ise açıktır ve dosyada zaten durur. Sizin yapacağınız şey, o başlığın hemen altına tek bir satır yazmak:

# Dosyanın başındaki bu satır ZATEN VAR, silmeyin
[Time]

# BU SATIRI SİZ EKLEYİN (başında # olmayacak)
NTP=ntp01

# Aşağıdaki # ile başlayan satırların hepsi kapalı, oldukları gibi kalsınlar
#FallbackNTP=ntp.ubuntu.com
#RootDistanceMaxSec=5

sudo systemctl restart systemd-timesyncd
timedatectl show-timesync --property=SystemNTPServers --property=ServerName

SystemNTPServers=ntp01
ServerName=ntp01

Artık iki satır da sizin yazdığınız kaynağı gösteriyor. Birden fazla sunucu tanımlamak isterseniz NTP= satırına boşlukla ayırarak yazın; ilki ulaşılamazsa sıradakine geçer.

İç NTP sunucusunun kendisini kurmak, allow ile istemci ağını tanımlamak ve gerçekten saat dağıttığını doğrulamak ayrı bir konudur; Linux NTP sunucusu kurulumu rehberinde chrony ile adım adım ele alıyoruz.

Bu noktadan sonra sunucu artık bir role hazır. Üzerine envanter ve yardım masası platformu kuracaksanız GLPI kurulumu rehberinde Apache, MariaDB ve PHP katmanından devam edebilirsiniz. Ağdaki cihazların log kayıtlarını tek yerde toplamak isterseniz syslog sunucusu kurulumu aynı sunucu üzerinde ilerler. Dağıtım seçimi, LTS destek takvimi ve sıkılaştırma gibi kurulum öncesi ve sonrası kararların tamamı ise Ubuntu Server rehberimizde ele alınıyor.

Yazan

İlker Pehlivan

BT Danışmanı | Ağ, Sistem ve Güvenlik Yönetimi

İlker Pehlivan, karmaşık BT altyapılarını ölçeklenebilir ve güvenli sistemlere dönüştüren bir ağ ve sistem mühendisidir. Şirketlere özel teknoloji rehberleri burada.